IFFR 2: Black Swan

Ruim een jaar geleden gaf ik vriendin E een kaartje voor het Zwanenmeer. Onze eerste balletvoorstelling. Het was een heel rare ervaring. Ik ken zelf alleen discodansen en buikdansen, E kan ook salsa. Maar niets bereid je voor op de overweldigende ervaring van ballet: de beheersing, de verfijning, de expressie.

Vriendin E en ik stonden te springen om Black Swan te zien. E had kaartjes bemachtigd. Ze is immers geweldig. Deze hele post is één grote SPOILER!

Synopsis

Aan het begin van de film legt de regisseur van het ballet uit waar de voorstelling over gaat: een Prinses is betoverd door de Slechte Tovenaar. Het is niet helemaal duidelijk, maar ze wordt een soort weer-zwaan: ze is gevangen tussen twee vormen. Alleen de kus van haar Ware Geliefde kan haar redden. Op een dag ziet de Prins haar dansen, hij wordt verliefd op haar, maar op het moment dat ze elkaar willen kussen, verleidt de Wellustige Tweelingzus de Prins. De Prinses verliest op dat moment alle hoop en stort zich van een klif. De regisseur heeft besloten dat de beide rollen gedanst zullen worden door één danseres, wat het tot een nog veel extreem zwaardere rol maakt.

Ook de hoofdpersoon, Nina, zit opgesloten in een ontwikkelingsfase: ze woont nog thuis in haar meisjeskamer, zonder slot op haar deur, alleen met haar moeder. Haar moeder heeft het ballet moeten opgeven omdat ze zwanger was. (De suggestie ligt er erg dik op dat haar moeder haar ambities via haar dochter alsnog beleeft -hoewel de moeder op sommige momenten ook laat doorschemeren dat ze niet ongevoelig is voor het welzijn van haar dochter.) Nina gaat niet uit, is seksueel onervaren, en is compleet gefocusd op haar dansen. Ze is technisch volmaakt. Maar voor de rol van de zwarte zwaan zal ze seks moeten uitstralen, ze moet de prins uit de armen van zijn Ware Liefde moeten kunnen wegkapen. En seks, wellust, levenslustigheid, daar ontbreekt het Nina compleet aan. (“honestly, would you fuck this girl?”)

Tegenover Nina staat het nieuwe meisje in de groep, Lily -als dat geen speaking name is weet ik het ook niet meer. Nina gaat uit, gebruikt drugs, pikt jongens op in de kroeg, en danst. Imperfect, maar met overgave. Lily doet serieuze pogingen om vriendschap met Nina te sluiten, maar Nina heeft geen idee hoe ze daarmee om moet gaan: ze ziet Lily eigenlijk alleen als concurrente, niet als iemand die haar kan helpen.

Zijstap 1: Apollo en Dionysos

Opvallend is de appolinische levensstijl van Nina, die ontbijt met een halve grapefruit en een gepocheerd eiwit. Alles in haar leven draait maar om één ding: perfectie. Terwijl ze om écht te dansen de techniek moet leren loslaten om in de beweging op te gaan. (Als je dansles hebt gehad, ken je het moment waaarop je niet meer de passen en de bewegingen telt, maar je op de muziek zelf reageert.) En die overgave is het terrein van Dionysos, de Griekse god van dronkenschap, overgave, de extase. De stap die Nina dus moet maken is van het appolinische naar het dionysische, en dat is zwaar. Het loslaten van controle moet je ook leren, net als terugkeren in de wereld van Apollo. (Wellicht zijn katers daarvoor nuttig, die helpen je weer terug in de georganiseerde wereld van sinaasappelsap en wandelingetjes)

Zijstap 2: psycho-analyse

Een andere benadering is meer psycho-analytisch: het Jungiaanse idee dat we als persoon in feite alle eigenschappen bezitten, maar dat we bepaalde aspecten meer ontwikkelen. Dat is onze zichtbare kant. Aan de andere kant liggen de onderdrukte eigenschappen, de dingen waar we ons voor schamen, die we afwijzen, de dingen die we niet willen zijn. Mensen kunnen zich ontwikkelen door die eigenschappen in zichzelf te integreren.

Zijstap 3: Madonna-hoer complex

Het madonna-hoer complex is een term waarmee wordt aangegeven dat er maar twee opties zijn voor jonge vrouwen: hoer of heilige. Je bent een meisje dat of met iedereen seks heeft, of met niemand. Dat past erg in onze patriarchale, joods-christelijke cultuur, hoewel dit ook in islamitische kringen aanhangers heeft.

Feministen hebben in Nederland dit idee een heel eind uitgeroeid, maar in de VS bestaat nog steeds slut shaming –een rechtstreeks gevolg van het madonna-hoer complex. Eén van de dingen die ik aan het paganisme heel mooi vind is de notie “all acts of pleasure are My rituals“, dat het Goddelijke wordt gediend dóór een positieve beleving seksualiteit, niet ondanks.

Nina

De naam Nina betekent ‘rein, zuiver’. Ze is numeriek volwassen, maar emotioneel nog 12. Ze is maagd in de betekenis van on-seksueel. Niet omdat ze niet zou willen, maar omdat ze niet durft. Seks, goede seks, vereist overgave, experimenten, en emotionele openheid. En Nina heeft geen idee wat ze wil. Ja, ze wil perfect zijn. Maar dat is menselijkerwijs onmogelijk.

Lily, in het zwart gekleed, personificeert haar onderdrukte schaduwkanten: seksueel, zelfbewust, op zichzelf wonend, fouten makend (e.g. bij de verkeerde tramhalte uitstappen. En XTC gebruiken). Het was Deze Kijker volkomen duidelijk: Nina krijgt hulp bij het integreren van haar schaduw om te groeien als mens en als danseres. Maar Nina accepteert de hulp halfhartig. En dat is begrijpelijk: ze is bang voor de consequenties. Wat staat me te wachten als ik niet langer ben wie ik altijd was?

NOGMAALS: MASSIVE SPOILER VOOR HET SLOT

Uiteindelijk doodt Nina Lily, eist ze haar rol op, en danst ze de Zwarte Zwaan als nooit tevoren. Deze Kijker had hoop: heeft ze nu definitief haar schaduw in zich opgenomen? Maar dan klopt Lily aan: ze feliciteert Nina met haar fantastische optreden. Ze is duidelijk ontzettend blij voor haar bijna-vriendin. Nina schrikt: wie heeft ze dan gedood?

In haar slotscène danst ze de zelfmoord van de Witte Zwaan. Want ze heeft zichzelf getroffen. Ze kon haar schaduw niet accepteren en zag geen uitweg meer. Ze sterft, na of eigenlijk met haar triomf.

Ik moet er nog van huilen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: